Strama

Strama - Skynsamleg ávísun sýklalyfja

Ráðleggingar um meðferð algengra sýkinga utan spítala byggjast upphaflega á leiðbeiningum frá Svíþjóð sem eru kenndar við Strama (Strategigruppen för rationell antibiotikaanvändning och minskad antibiotikaresistens) verkefnið þar í landi sem hófst 1995.

Í Stramaverkefninu í Svíþjóð hefur markvisst verið unnið með læknum bæði utan og innan spítala að skynsamlegri ávísun sýklalyfja og er aðferðarfræðin þar fyrirmynd að Strama Ísland – Skynsamleg ávísun sýklalyfja á Íslandi, sem hingað til hefur fyrst og fremst verið unnið að í heilsugæslunni. Umtalsverður munur er á fjölda ávísana á sýklalyf milli þessarra grannþjóða, sérstaklega til barna 0-4 ára og einstaklinga 65 ára og eldri.

Íslensku ráðleggingarnar voru upphaflega unnar árið 2017 með hliðsjón af leiðbeiningum Strama í Svíþjóð með góðfúslegu leyfi þeirra.

Leiðbeiningarnar voru endurskoðaðar í lok árs 2024 m.a. í samvinnu við LSH og til samræmingar við leiðbeiningar þeirra. Ráðleggingar um lyfjaval er í vissum tilvikum frábrugðið milli landanna, fyrst og fremst vegna mismunandi stöðu á sýklalyfjanæmi eins og t.d. næmi penumococca fyrir penicillini.

Ráðleggingarnar eru hugsaðar sem stuðningur við heilbrigðisþjónustuna og hvern þann lækni sem sinnir meðferðinni. En þær koma ekki í staðinn fyrir einstaklingsbundið klínískt mat í hverju tilfelli.

Strama Ísland er samvinnuverkefni ÞÍH, Sóttvarnarlæknis og Sýkla og veirufræðideildar LSH.

Sýkingar/STRAMA bæklingur

Frá því Stramaverkefninu var hleypt af stokkunum vorið 2017 hefur verkefnahópur Strama hjá ÞÍH (áður HH) fundað með læknum allra heilsugæslustöðva landsins.

Umtalsverðar breytingar hafa orðið á sýklalyfjavali á þessum árum, sérstaklega fækkun sérstaklega fækkun á ávísunum á amoksíklav og azitrómýcin.

Nú er tímabært að hefja fasa 2 í Strama—Ísland.

Til liðs við verkefnið hafa komið 10 heimilislæknar, svokallaðir Stramalæknar. Fjórir á höfuðborgarsvæðinu og einn í hverri heilbrigðisstofnun á landsbyggðinni.

Áfram verður verkefnið unnið í samvinnu við Sóttvarnarlækni og Sýklafræðideild LSH. Þessir aðilar munu funda árlega og leggja drög að áherslum fyrir hinn árlega Stramafund sem ráðgert er að halda á hverri heilsugæslustöð þar sem Stramalæknir fundar með læknum stöðvarinnar.

Hann/hún verður með kynningu, Gagnasýnin skoðuð og hugað að markmiðum sem gætu stuðlað að skynsamlegri ávísun sýklalyfja á stöðinni.

Stramalæknar heilsugæslunnar eru:

Jóhannes Bergsveinsson - HVE
Súsanna Björg Ástvaldsdóttir - HVEST
Bragi Sigurðsson - HSN
Már Egilsson - HSA
Kristján Þór Gunnarsson - HSU
Kristinn Logi Hallgrímsson - HSS

Fyrir heilsugæslur á höfuðborgarsvæðinu:

Jón Steinar Jónsson
Anna Sigurðardóttir
Margrét Ólafía Tómasdóttir

2021

Á undanförnum árum hafa orðið umtalsverðar breytingar á sýklalyfjaávísunum í heilsugæslunni og í landinu í heild sérstaklega hvað varðar fækkun á ávísunum á amoksíklav og azitrómýcin. (myndir 1 og 2 úr Lyfjagagnagrunni EL). Jafnframt hefur orðið veruleg fækkun á heildarfjölda ávísana, sérstaklega á árinu 2020, sem markaðist af heimsfaraldi COVID-19. Á árinu 2020 voru sýklalyfjaávísanir til barna næstum helmingi færri en árið 2016.(mynd1) Sá árangur sem hefur náðst á þessu sviði ætti að vera öllum læknum hvatning til að leggja áherslu á skynsamlega ávísun sýklalyfja en einnig hvatning til allra sem málið varðar að stuðla að góðum smitvörnum í leikskólum, skólum og samfélaginu í heild.

Mynd 1

Mynd 2

2022

Á árinu 2022 varð mikil aukning milli ára í ávísunum sýklalyfja til barna 0-4 ára en jafnframt var mikil aukning í fjölda öndunarfæragreininga. Hugsanlega er um áhrif að ræða sem tengjast Covid-19 með einhverjum hætti en fjölgun ávísana ætti að hvetja lækna áfram að huga að skynsamlegri ávísun sýklalyfja.

Ávísunum í heild fjölgaði nokkuð á milli árana 2020 til 2021 en hefur fækkað talsvert frá 2017

Stramalæknarnir munu funda með heilsugæslustöðvum á sínum svæðum í haust (2022) og fara yfir þróun í sýklalyfjaávísunum og ónæmi og ræða markmið fyrir næsta ár á hverjum stað sem gæti stuðlað að skynsamlegri ávísun sýklalyfja.

2024

Í skýrslu Sóttvarnarlæknis sem gefin er út árlega má sjá þróun sýklalyfjaávísana út frá gögnum lyfjagagnagrunns Embættis landlæknis

Á árunum 2016-2019 varð 15% fækkun ávísana á sýklalyf á Íslandi og nálgaðist ávísanafjöldinn 600 ávísanir á hverja 1000 íbúa á ári. Eins og víðast hvar annars staðar fækkaði ávísunum á sýklalyf umtalsvert á árinu 2020 þegar Covid-19 faraldur gekk yfir en fjölgaði jafnt og þétt á árunum 2021-2023 þegar fjöldi ávísana var um það bil sá sami og 2019.

Ávísunum til barna 0-4 ára fækkaði hlutfallslega meira árið 2020 en í heildarþýðinu en fjölgaði umtalsvert aftur á árunum 2021-2023 þegar fjöldi ávísana var svipaður og árið 2018.

Eftirtektarverð er sú breyting sem varð á fjölda ávísana á amoxicillin og enzýmblokkara á árunum 2015-2019 (2020 fækkaði ávísunum almennt) en því miður hefur ávísunum í þessum flokki lyfja fjölgað aftur á árunum 2021-2023.

Markmið Strama er áfram að stuðla að skynsamlegri ávísun sýklalyfja, fækka heildarávísunum, sérstaklega til barna 0-4 ára og fækka ávísunum á breiðvirk sýklalyf í heilsugæslunni.